हरि अर्याल
म आज जिल्ल पर्छु । जताततै मानवमा किनहोला आडम्बरीपन बढेको, किन होला ढाँट र छलको खेती वृद्धि भएको, किन होला आफ्नो कला, संस्कृति, धर्म, चालचलन, रहन–सहन, संस्कार, चााडपर्व, खानपान, लवाइ खुवाइलगायतका यावत विषयहरू बिर्सिएको, किन होला मानवले आफ्नो दुःखलाई बिर्सिएको, किन होला आफ्नो अतीत बिर्सिएको ?
आज म वर्तमान युवायुवतीमा बढ्दै गएको देखासिकी प्रवृृत्ति र त्यसले निम्त्याउन सक्ने भोलिको विकराल अवस्थाप्रति सानो टिप्पणी उठाउन गइरहेको छु । म एउटा उदाहरण प्रस्तुत गर्न चाहन्छु । म एक दिन काठमाण्डौको नयाँ बजारको सोह्रखुट्टेको ओरालो झर्दै थिएँ । मेरो अगाडि एक केटी खुट्टा वाङ्घा टिङ्घा बनाउदै लर्खराउँदै तल ओर्लदै थिइन् । अकस्मात उनी लडिन् । उनी के कारणले लडिन भनेर मैले बुझ्दा उनी भर्खरै मात्र अग्लो हिल भएको चप्पल लगाएकी रहिछन्, उनले भर्खरै मात्र टिपिक्क हुने टाइट पाइन्ट लगाएकी रहिछन् । त्यसको कारण आफ्नो शरीरलाई आफ्नो बसमा राख्न नसकेर उनी लडेकी रहिछन् भन्ने कुरा मैले त्यहाँ पत्ता लागाएँ । यस्ता घटनाहरू त हाम्रो समाजमा दिनमा सयौं घटिरहेको हामी पाउछौं । तर यसको समाधानको बाटो छैन त ? के रोग लाग्नु भन्दा रोग लाग्छ कि भनेर सचेत हुनु नै राम्रो होइन र ? मलाई त लाग्छ रोगको बाटो छेक्नु नै बेश हो ।
म किन दिदी बहिनीतर्फ मात्र जाइलाग्ने दाजुभाइहरू तर्फ पनि जाइ लाग्छु । किनकि हाम्रा दाजुभाइहरू पनि कम्तिका छैनन् । उनीहरू पनि अर्काको नक्कल गर्न खप्पिस छन् । राम्रो पाइन्ट च्यातेर प्वालै प्वाल बनाउने, कानमा मुन्द्रा झुण्डाउने, शरीरका अन्य भागहरूमा विभिन्न रंगीविरंगी बस्त्रहरू पहिरने, गाँजा, चरेस खाने, समयमा घर नजाने, साथीहरूको संगतमा फस्ने र घरमा आमा बाबुलाई धम्की दिने आदि लगायतका कार्यहरू गरेको देख्दछु ।
म आर्को उदाहरण पेस गर्न चाहन्छु । मेरो कोठामा बस्नेभन्दा पल्लो घरको एउटा केटाले एस.एल.सी. परीक्षामा राम्रो अंक ल्याएर उत्र्तीण गरेको थियो । उसले मलाई अंकल म कुन फ्याकल्टी पढने, कुन विषय पढ्ने भनेर सोधेको थियो । मैले तिमी त काठमाण्डौको स्थानीय बासिन्दा, तिम्रो बुबासँग प्रशस्त पैसा छ, तिमी विज्ञान संकाय पढ वा अन्य प्राविधिक विषय पढ । किनकी मानविकी, शिक्षा, व्यवस्थापनलगायतका विषयहरू त सबैले पढ्छन । जो व्यक्ति सक्षम छ त्यो व्यक्तिले यस्ता विषयहरू पढ्ने होइन प्रविधिसँग सम्बन्धित विषय पढ्नुपर्छ भनेर मैले भने । उसलाई मैले मेरो आफ्नै उदाहरण दिएँ । म शिक्षा, मानविकी, कानुन पढेको व्यक्ति मेरो हालत कस्तो छ । जागीर पाउन गाह्रो पाए पनि थोरै । खर्च चलाउन कठिन सँधै अभावै अभाव । त्यसैले तिमी यस्ता जावा विषयहरू नपढ भनेँ ।
ऊ पनि मेरो कुरामा सहमत भयो र उसको भित्री इच्छा पनि विज्ञान विषय पढेर डक्टर बन्ने रहेछ । उसलाई मेरो हौसला ठूलो प्रेरणाको स्रोत बनेछ । त्यसैले उसले एघार कक्षाको लागि एक नाम चलेको कलेजमा भर्ना गरेछ । ऊ दिनदिन पढन जान थाल्यो । क्रमशः ऊ घर फर्कने क्रममा आजभन्दा भोलि ढिलो भोलिभन्दा पर्सि ढिलो गर्दै गएछ । घरमा आमाबाबुले किन त बाबु तिमी आजभोलि कलेजबाट ढिलो फर्कन्छौ भन्दा मेरो कलेजमा प्राक्टिकल ढिलोसम्म हुन्छ त्यसैले ढिलो भएको हो भन्ने जवाफ दिँदोरहेछ । तर ऊ प्राक्टिकलले ढिलो भएको नभई साथी भाइको संगतले बिग्रिएको रहेछ । ऊ साथीभाइको संगतमा लागेर गाँजा, चरेस, हिरोइन, स्म्याक्सलगायतका अन्य लागुऔषधि एवम् सिरिन्जहरू लगाउनेसम्मको भएछ । एक दिन त ऊ घर नै आएनछ । बाबुआमाले छोरा किन घर आएन भनी बुझ्न यताउता दौडधुप गरेछन् ।
कलेजको नजिकै नालामा एक केटा लडिरहेको छ । ऊ नै तपाईँको छोरो हो कि तपाईँले भनेको र उसको परिचयपत्रमा भएको नाम मिल्छ भनेर पुलिसले उसका आमाबाबुलाई खबर गरेछन् । आमाबाबु छोरो भएको ठाउँमा पुगेछन् । छोरो अचेत अवस्थामा देखे शरीरका विभिन्न भागहरूमा सिरिञ्जले घोचेको घाउ पनि देखे ।
उनीहरूले हत्त न पत्त नजिकैको अस्पतालमा छोरालाई लगे तर डक्टरले छोराको निश्चित स्थिति भन्न नसक्ने बताएछन । बाबु आमाले छोराको बचावटको लागि विभिन्न देवी देवताको नाम पुकार्दै भाकल गर्न थाले । एकैछिनमा भित्रबाट छोराको नाम लिदै “उसको मान्छे को हुनुहन्छ ?” भन्दै डा. बाहिर आएछन । हामी छौं भन्दै ती बाबुआमा डराउँदै ओठ कपाउँदै अगाडि बढेछन् । हाम्रो बाबुलाई कस्तो भयो ? भन्दै ।
डाक्टरले निराश हुँदै उसको मृत्यु भएको खबर सुनाउछन्–“हामीले उसलाई बचाउन धेरै कोसिस गरौं तर सकेनौ ।”
त्यसपछि ती बाबुआमा डाँको छोडेर रुन थालेछन्– “बाबु तिमीले हामीलाई छोडेर जान सक्दैनौ । तिमी नजाऊ । तिमी हामी नजिक आऊ ।”
बगेको खोला कहिले फर्कदैन भनेझै मरेको मान्छे कहिलै विउँतन सक्दैन । यो धुव्र सत्य हो ।
यो उदाहरण मैले यहाँ किन पेश गरेको हुँ भने व्यक्तिले संगत गुनाको फल प्राप्त गर्दछ । राम्रो संगतमा लागे राम्रो फल र नराम्रोमा लागे नराम्रो फल । यो तथ्यलाई मध्यनजर गरी कुनै पनि व्यक्तिले आफ्नो जीवनलाई अगाडि बढाउनु पर्दछ भन्ने मेरो मान्यता छ । अहिलेका युवा युवतीहरूमा चुरोट, बिँडी, जाँड, रक्सीलगायत अन्य पेय पदार्थहरू हामीले गाउँमा पालेको मुर्रा भैंसीको मोइ पिएजस्तै भएको छ ।
ग्रामीण परिवेशबाट आएका कति धेरै दाजुभाइ तथा दिदीबहिनीहरू सहर बजारको देखासिकी, बेरोजगारी, अभाव आदिको कारणले विसंगतिमा फसेर आफ्नो सुन्दर भविश्य सखाप पारिरहेका छन् । उनीहरूलाई मतलब छैन कि भोलिको भविश्य कस्तो होला ? आज त रमाइलो जिन्दगी बिताइरहेका छन् तर उनीहरूको जवानी सुक्दै गएपछि त पैसा आउने बाटो पनि त सुक्छ नि । खै त्यस विषयमा उनीहरूको ध्यान गएको ? त्यसैले म आज उनीहरूलाई दशऔंला जोडी यो बिन्ती गर्छु कि तिमीहरू सत्मार्गमा लाग । राम्रो साथीभाइको छनोट गर । दुःख गर्न सिक । अर्काको लहैलहैमा नलाग । तिमी आफू र आफ्नो घरपरिवारको स्तरअनुसार जिन्दगी बिताऊ । लक्ष्य ठूलो बनाऊ। आँट गर । तिम्रो मेहनत पक्कै खेर जाने छैन ।
म पनि त गाउँले ठिटो हुँ । तिमीजस्तै गाउँको भीर पाखापखेरामा हुर्किएको व्यक्ति हुँ । मैले पनि मेरो जिन्दगीमा ठूलठूला संघर्षहरूसँग लड्दा लड्दै यस अवस्थासम्म पुगेको छु । म थाकेको छैन । मैले अझै केही गर्नु छ । परिवर्तनका रेखाहरू कोर्नु छ, समाज राष्ट्रलाई परिवर्तन गर्नु छ । त्यसैले त्याग, तपस्या र बलिदानी भावना एवं कर्तव्यनिष्ठ भएमा मात्र यस किसिमका कार्यहरू सम्भव छ अन्यथा सपना सपनामै सिमित हुन्छ ।
अन्त्यमा म युवायुवतीप्रति विशेषगरी लक्षित गर्दै भन्छु – “सकारात्मक बाटो रोजौं, भोलिको भविश्य आफै खोजौं ।”
म आज जिल्ल पर्छु । जताततै मानवमा किनहोला आडम्बरीपन बढेको, किन होला ढाँट र छलको खेती वृद्धि भएको, किन होला आफ्नो कला, संस्कृति, धर्म, चालचलन, रहन–सहन, संस्कार, चााडपर्व, खानपान, लवाइ खुवाइलगायतका यावत विषयहरू बिर्सिएको, किन होला मानवले आफ्नो दुःखलाई बिर्सिएको, किन होला आफ्नो अतीत बिर्सिएको ?
आज म वर्तमान युवायुवतीमा बढ्दै गएको देखासिकी प्रवृृत्ति र त्यसले निम्त्याउन सक्ने भोलिको विकराल अवस्थाप्रति सानो टिप्पणी उठाउन गइरहेको छु । म एउटा उदाहरण प्रस्तुत गर्न चाहन्छु । म एक दिन काठमाण्डौको नयाँ बजारको सोह्रखुट्टेको ओरालो झर्दै थिएँ । मेरो अगाडि एक केटी खुट्टा वाङ्घा टिङ्घा बनाउदै लर्खराउँदै तल ओर्लदै थिइन् । अकस्मात उनी लडिन् । उनी के कारणले लडिन भनेर मैले बुझ्दा उनी भर्खरै मात्र अग्लो हिल भएको चप्पल लगाएकी रहिछन्, उनले भर्खरै मात्र टिपिक्क हुने टाइट पाइन्ट लगाएकी रहिछन् । त्यसको कारण आफ्नो शरीरलाई आफ्नो बसमा राख्न नसकेर उनी लडेकी रहिछन् भन्ने कुरा मैले त्यहाँ पत्ता लागाएँ । यस्ता घटनाहरू त हाम्रो समाजमा दिनमा सयौं घटिरहेको हामी पाउछौं । तर यसको समाधानको बाटो छैन त ? के रोग लाग्नु भन्दा रोग लाग्छ कि भनेर सचेत हुनु नै राम्रो होइन र ? मलाई त लाग्छ रोगको बाटो छेक्नु नै बेश हो ।
म किन दिदी बहिनीतर्फ मात्र जाइलाग्ने दाजुभाइहरू तर्फ पनि जाइ लाग्छु । किनकि हाम्रा दाजुभाइहरू पनि कम्तिका छैनन् । उनीहरू पनि अर्काको नक्कल गर्न खप्पिस छन् । राम्रो पाइन्ट च्यातेर प्वालै प्वाल बनाउने, कानमा मुन्द्रा झुण्डाउने, शरीरका अन्य भागहरूमा विभिन्न रंगीविरंगी बस्त्रहरू पहिरने, गाँजा, चरेस खाने, समयमा घर नजाने, साथीहरूको संगतमा फस्ने र घरमा आमा बाबुलाई धम्की दिने आदि लगायतका कार्यहरू गरेको देख्दछु ।
म आर्को उदाहरण पेस गर्न चाहन्छु । मेरो कोठामा बस्नेभन्दा पल्लो घरको एउटा केटाले एस.एल.सी. परीक्षामा राम्रो अंक ल्याएर उत्र्तीण गरेको थियो । उसले मलाई अंकल म कुन फ्याकल्टी पढने, कुन विषय पढ्ने भनेर सोधेको थियो । मैले तिमी त काठमाण्डौको स्थानीय बासिन्दा, तिम्रो बुबासँग प्रशस्त पैसा छ, तिमी विज्ञान संकाय पढ वा अन्य प्राविधिक विषय पढ । किनकी मानविकी, शिक्षा, व्यवस्थापनलगायतका विषयहरू त सबैले पढ्छन । जो व्यक्ति सक्षम छ त्यो व्यक्तिले यस्ता विषयहरू पढ्ने होइन प्रविधिसँग सम्बन्धित विषय पढ्नुपर्छ भनेर मैले भने । उसलाई मैले मेरो आफ्नै उदाहरण दिएँ । म शिक्षा, मानविकी, कानुन पढेको व्यक्ति मेरो हालत कस्तो छ । जागीर पाउन गाह्रो पाए पनि थोरै । खर्च चलाउन कठिन सँधै अभावै अभाव । त्यसैले तिमी यस्ता जावा विषयहरू नपढ भनेँ ।
ऊ पनि मेरो कुरामा सहमत भयो र उसको भित्री इच्छा पनि विज्ञान विषय पढेर डक्टर बन्ने रहेछ । उसलाई मेरो हौसला ठूलो प्रेरणाको स्रोत बनेछ । त्यसैले उसले एघार कक्षाको लागि एक नाम चलेको कलेजमा भर्ना गरेछ । ऊ दिनदिन पढन जान थाल्यो । क्रमशः ऊ घर फर्कने क्रममा आजभन्दा भोलि ढिलो भोलिभन्दा पर्सि ढिलो गर्दै गएछ । घरमा आमाबाबुले किन त बाबु तिमी आजभोलि कलेजबाट ढिलो फर्कन्छौ भन्दा मेरो कलेजमा प्राक्टिकल ढिलोसम्म हुन्छ त्यसैले ढिलो भएको हो भन्ने जवाफ दिँदोरहेछ । तर ऊ प्राक्टिकलले ढिलो भएको नभई साथी भाइको संगतले बिग्रिएको रहेछ । ऊ साथीभाइको संगतमा लागेर गाँजा, चरेस, हिरोइन, स्म्याक्सलगायतका अन्य लागुऔषधि एवम् सिरिन्जहरू लगाउनेसम्मको भएछ । एक दिन त ऊ घर नै आएनछ । बाबुआमाले छोरा किन घर आएन भनी बुझ्न यताउता दौडधुप गरेछन् ।
कलेजको नजिकै नालामा एक केटा लडिरहेको छ । ऊ नै तपाईँको छोरो हो कि तपाईँले भनेको र उसको परिचयपत्रमा भएको नाम मिल्छ भनेर पुलिसले उसका आमाबाबुलाई खबर गरेछन् । आमाबाबु छोरो भएको ठाउँमा पुगेछन् । छोरो अचेत अवस्थामा देखे शरीरका विभिन्न भागहरूमा सिरिञ्जले घोचेको घाउ पनि देखे ।
उनीहरूले हत्त न पत्त नजिकैको अस्पतालमा छोरालाई लगे तर डक्टरले छोराको निश्चित स्थिति भन्न नसक्ने बताएछन । बाबु आमाले छोराको बचावटको लागि विभिन्न देवी देवताको नाम पुकार्दै भाकल गर्न थाले । एकैछिनमा भित्रबाट छोराको नाम लिदै “उसको मान्छे को हुनुहन्छ ?” भन्दै डा. बाहिर आएछन । हामी छौं भन्दै ती बाबुआमा डराउँदै ओठ कपाउँदै अगाडि बढेछन् । हाम्रो बाबुलाई कस्तो भयो ? भन्दै ।
डाक्टरले निराश हुँदै उसको मृत्यु भएको खबर सुनाउछन्–“हामीले उसलाई बचाउन धेरै कोसिस गरौं तर सकेनौ ।”
त्यसपछि ती बाबुआमा डाँको छोडेर रुन थालेछन्– “बाबु तिमीले हामीलाई छोडेर जान सक्दैनौ । तिमी नजाऊ । तिमी हामी नजिक आऊ ।”
बगेको खोला कहिले फर्कदैन भनेझै मरेको मान्छे कहिलै विउँतन सक्दैन । यो धुव्र सत्य हो ।
यो उदाहरण मैले यहाँ किन पेश गरेको हुँ भने व्यक्तिले संगत गुनाको फल प्राप्त गर्दछ । राम्रो संगतमा लागे राम्रो फल र नराम्रोमा लागे नराम्रो फल । यो तथ्यलाई मध्यनजर गरी कुनै पनि व्यक्तिले आफ्नो जीवनलाई अगाडि बढाउनु पर्दछ भन्ने मेरो मान्यता छ । अहिलेका युवा युवतीहरूमा चुरोट, बिँडी, जाँड, रक्सीलगायत अन्य पेय पदार्थहरू हामीले गाउँमा पालेको मुर्रा भैंसीको मोइ पिएजस्तै भएको छ ।
ग्रामीण परिवेशबाट आएका कति धेरै दाजुभाइ तथा दिदीबहिनीहरू सहर बजारको देखासिकी, बेरोजगारी, अभाव आदिको कारणले विसंगतिमा फसेर आफ्नो सुन्दर भविश्य सखाप पारिरहेका छन् । उनीहरूलाई मतलब छैन कि भोलिको भविश्य कस्तो होला ? आज त रमाइलो जिन्दगी बिताइरहेका छन् तर उनीहरूको जवानी सुक्दै गएपछि त पैसा आउने बाटो पनि त सुक्छ नि । खै त्यस विषयमा उनीहरूको ध्यान गएको ? त्यसैले म आज उनीहरूलाई दशऔंला जोडी यो बिन्ती गर्छु कि तिमीहरू सत्मार्गमा लाग । राम्रो साथीभाइको छनोट गर । दुःख गर्न सिक । अर्काको लहैलहैमा नलाग । तिमी आफू र आफ्नो घरपरिवारको स्तरअनुसार जिन्दगी बिताऊ । लक्ष्य ठूलो बनाऊ। आँट गर । तिम्रो मेहनत पक्कै खेर जाने छैन ।
म पनि त गाउँले ठिटो हुँ । तिमीजस्तै गाउँको भीर पाखापखेरामा हुर्किएको व्यक्ति हुँ । मैले पनि मेरो जिन्दगीमा ठूलठूला संघर्षहरूसँग लड्दा लड्दै यस अवस्थासम्म पुगेको छु । म थाकेको छैन । मैले अझै केही गर्नु छ । परिवर्तनका रेखाहरू कोर्नु छ, समाज राष्ट्रलाई परिवर्तन गर्नु छ । त्यसैले त्याग, तपस्या र बलिदानी भावना एवं कर्तव्यनिष्ठ भएमा मात्र यस किसिमका कार्यहरू सम्भव छ अन्यथा सपना सपनामै सिमित हुन्छ ।
अन्त्यमा म युवायुवतीप्रति विशेषगरी लक्षित गर्दै भन्छु – “सकारात्मक बाटो रोजौं, भोलिको भविश्य आफै खोजौं ।”
No comments:
Post a Comment